يزيا يةكيَكة لةو زانستانةى كة خواى ثةروةردطار فيَرى ئادةميزادى كردووة هةروةك كة لة قورئانى ثيرؤزدا دةفةرمويَت :
ﭧ ﭨﭷ ﭸ ﭹ ﭺ ﭻ ﭽ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ ﭻ ﭼ ﭽ ﭾ ﭿ ﭼ البقرة: ٣١
لةبةرئةوة ئةو شتانةى كة زانايةكى فيزيايى دةيزانيَت هيضى داهيَنان نيية بة ماناى دروستكردنى شتيَك كة نةبووبيَت بةلَكو بريتى ية لة دؤزينةوة, ضونكة [ الله ] جل جلالة هةموو شتيَكى بؤ مرؤظــ لة ناو زةويدا داناوة تةنها مرؤظـ لة كاتى طةرِان و سورِان و جولاَنةوةى لةسةر زةوى ئةم خةزيَنة شاراوانةى خواى ثةروةردطار دةدؤزيَتةوة, تةنانةت ئةو ئاميَرانةى كة مرؤظـ دروستى دةكات هةموويان لاسايى كردنةوةى بوونةوةرةكانى خواى ثةروةردطارن, هيضى داهيَنان نيية, بؤ نموونة تةلةفؤن لاسايى طويَى ئادةميزاد كراوةتةوة , كاميرا لاسايى ضاوى مرؤظـ كراوةتةوة, رِؤت و ظؤلَتى ئؤتؤمؤبيل لاسايى جومطةكانى مرؤظـ كراوةتةوة, فرِؤكة لاسايى بالَندة كراوةتةوة, رِادار لةسةر شةمشةمةكويَرة دروستكراوة..... هتد .
باشة نازانم ئةى فيز ليَدان و خؤ بةطةورة زانينى مرؤظــ لة ثاى ضى؟ بؤضى لةطةلَ ئةوةى مرؤظـ ئةوةى كة دةيزانيَت و نايزانيَت و وة ئةوةى لةثاشةرِؤذيش دةيزانيَت هةمووى لةلايةن خواوةية, لةطةلَ ئةوةشدا مرؤظــ لاملى دةكات لةوةى كة فيَرى بووة سوثاسى خواى ثةروةردطارى لةسةر بكات, بةلَكو ئةو مرؤظــةى كة خؤى بةزانا دةزانيَت وخؤى بةكةس نادات تةنانةت ئةو زانستةى كردووة بة خوا و ئينكارى لة بوونى خواش دةكات [ ثةنادةطرم بةخوا ] .
رِاستيةكةى ئةوةى كة هانى دام ئةم ضةند ديَرِة بنووسم ئةوة بوو كة لة يةكيَك لة كؤرِوو كؤبوونةوةكانى مامؤستايانى ثسثؤرى فيزيا بةمةبةستى طؤرِينى ثةرتووكى قؤناغى ئامادةيى من ثيَشنيارى ئةوةم كرد كة لة ثةرتووكى فيزيادا بةطويَرةى بابةتةكة و طونجانى باس لة ئايةتةكانى قورئانى ثيرؤز بكريَت و لةطةلَ يةكتردا بةيةكةوة ببةستريَتةوة, بؤ ئةوةى زانستةكة ثرِ بةرةكةتتربيَت و قوتابى بزانيَت خؤى و هةموو ئةوشتانةى كة هةن لةم بوونةوةرةدا دروستكراوى خوان و هةروةها ياسا و رِيَساى تةواوى ئةم بوونةوةرة هةر لة قورئانى ئةو دةست دةكةويَت ضونكة ئةم قورئانة كةتةلؤطى بوونةوةرة, ئةوة بؤضوونى من بوو كة ثيَشنيارم كرد, لة دواى من يةكيَك لة مامؤستا بةرِيَزةكان كة سةر و رِيشى لةناو فيزيا و ووتنةوةى وانةى فيزيادا سثى كردووةو هةلَستاوة بؤ ئةوةى قسة بكات و ثيَشنيارى خؤى ثيَشكةش بكات لة ميانةى قسةكانيدا, ثرسيارى كردوو طووتى : [ من نازانم فيزيا ض ثةيوةندى بة دين و قورئانةوة هةية ؟ ]
من زؤر سةيرم ثىَ هات كة ضؤن ئةم مامؤستا بةرِيَزة ئةم تةمةنةى خؤى لة وانة ووتنةوة سةرف كردووةو تا ئيَستا نازانيَت ض ثةيوةندى يةك هةية لة نيَوان زانستى فيزيا و دين دا, فيزيايةك كة وةلاَم بؤ ئةو ثرسيارانةى مرؤظــ دةبينيَتةوة كة دةربارةى سروشت و دياردة سروشتيةكانة هةموو ئةوانةش دروستكراوى خوان ضؤن ثةيوةنديان بةيةكةوة نيية؟ وة زؤر بابةتى زانستى هةية لة وانةى فيزيا بة زةقى ئاماذة بؤ دةسةلاَتى خواى ثةروةردطار دةكةن, ضؤن ئةم مامؤستاية هةستى ثيَ نةكردووةو بة قوتابيانى رِانةطةياندووة كة فةرموون ئةم بةلَطة زانستيانة نموونةى رِوون و ئاشكران بؤ هيَز و دةسةلاَت و تواناى خواى ثةروةردطار , فةرموون لةطةلَ ضةند نموونةيةك لةم بابةتانة لة ثةرتووكةكانى فيزيا :
1- طويَى مرؤظــ تةنها ئةو دةنطانة دةبيستيَت كة لةرةلةرةكةى دةكةيَتة نيَوان ( 20 – 20000 هيَرتز ) داية , وة طؤرِانى ثةستانةكةى لة نيَوان ( 20 × 10-6 تا 20 نيوتن \ م2 ) منيش دةلَيَم بؤضى ؟
ﭧ ﭨ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ ﭻ ﭽ ﰌ ﰍ ﰎ ﰏ ﰐ ﰑ ﭼ القمر: ٤٩
2- ضاوى مرؤظـــ لة شةبةنطى كارؤموطناتيسى خؤردا تةنها رِووناكى بينراو دةبينيَت كة دريَذى شةثؤلَى لة نيَوان ( 370 - 780 نانؤمةتر ) داية, بؤضى تةنها ئةوةندة دةبينيَت ؟ ئةطةر هؤكارةكةى بؤ دريَذى شةثؤلَ و لةرةلةر بطةرِيَتةوة ئةوا لة تيشكى خوارسوور بةخوارةوة بةرةو لاى شةثؤلَى مايكرؤيى و شةثؤلَى رِاديؤيى دريَذى شةثؤلَ زيادةكات و لةرةلةر كةم دةكات , بةلاَم بة ثيَضةوانةوة لة تيشكى سةروبنةوشةيى بةسةرةوة بةرةو لاى تيشكة ئيَكس و تيشكة طاما.... ئةوا دريَذى شةثؤلَ كةم دةكات و لةرةلةر زياد دةكات , بؤضى ئةمانة هيضيان نابينيَت ؟ ئةى ئةمة بةلَطة نيية لةسةر ئةم ئايةتةى خواى ثةروةردطار كة دةفةرموويَت :
ﭧ ﭨ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ ﭻ ﭽ ﰌ ﰍ ﰎ ﰏ ﰐ ﰑ ﭼ القمر: ٤٩
3- هةموو ماددةيةك كاتيَك طةرم دةكريَت ئةوا دةكشيَت و قةبارةى زياد دةكات و ضرِى كةم دةكات , بةلاَم ئاو لةم سيفةتة نةوازة و لادةدات ضونكة ئاو كاتيَك ثلةى طةرميةكةى لة ( 0 - 3,95 ) ثلةى سيليزى زيادةكات , ئا لةم كاتةدا ئاو ثيَضةوانةى ماددةكانى تر رِةفتار دةكات واتة قةبارةى دةضيَتةوة يةك و ضرِى زؤر زياد دةكات, سبحان الله ؟ ئةمة بؤ واية وة بؤ ضى ؟ دةوةرة وةلاَميَكى زانستيم ثيَ بدة بزانم بؤضى, لة كؤتاييدا دةبيَت ملكةض بكةيت و بلَيَيت ئةم كارى خواى كار لة جيَية , كة واى كردووة ئاو لةم ثلةطةرميةدا بةم شيَوة سةيرة جيا لةماددةكانى تر رِةفتار بكات, دةزانن بؤضى ؟ ضونكة ئةطةر وانةبوواية ذيان لة ناو ئاودا نةدةبوو لة ناوضة بةستةلَةكةكانى زةوي هةمووى دةيبةست , بةلاَم بةهؤى ئةم لادانةى ئاو لةسيفةتى ماددةكانى تر لة ساردترين شويَنى سةر زةوى شةختة بشكيَنة و ئاوى ذيَر ئةم شةختةية ثلةى طةرمى يةكةى بةنزيكى ( 4 ثلة ) دةبيَت كة ئةمةش وا دةكات زيندةوةرةكانى ناو ئاو بذين و ذيان بةردةوام بيَت , خوداية سةرى بةندايةتى دادةنويَنم بؤبةخشندةيى و بة بةزةيى تؤ هةر خؤت بةديهيَنةر و بةرِيَوةبةرى ئةم بوونةوةرةى.
4- با بيَين لة لقيَكى ترى ئةم زانستى فيزياية لة بوونةوةر برِوانين و بةخششةكانى خواى ثةروةردطار ببينين, ئةويش طةردوناسى ية, طةر بيَين سةيرى دانانى هةسارةى زةوى بكةين وةك سيَيةم هةسارة لة خؤرةوة كة نزيكةى ( 150مليؤن كيلؤمةتر ) دوورى نيَوان زةوى و خؤرة ئةم دورى ية بىَ حيكمةت نيية, ضونكة وةك دةزانين ئةم دوورى ية كةمتر بيَت ذيان لةسةر زةوى نابيَت بةهؤى طةرمى يةوة, وة ئةطةر ئةم دوورى ية زيادتر بيَت ذيان لةسةر زةوى نابيَت بةهؤى ساردى يةوة و سةر زةوى هةمووى دةبيَتة بةستةلَةك, كةواتة بابثرسين و بلَيَي نكىَ زةوى لةم دوورى ية داناوةو واى كردووة ئةم دوورى ية طونجاو و لةبار بيَت بؤ ذيانى مرؤظـ و زيندةوةران لةسةر زةوى ؟ دةبيَت بة ملكةضيةوة بلَيَين [ A ] , خوداية سةرى بةندايةتى دادةنويَنم بؤبةخشندةيى و بة بةزةيى تؤ هةر خؤت بةديهيَنةر و بةرِيَوةبةرى ئةم بوونةوةرةى.
5- ئةى بابيَينة سةر ئةو ثةيوةندى يةى كة لة نيَوان ( مانط ) و زةوى دا هةية , وةك دةزانين دوورى مانط لة زةوى يةوة بة نزيكى
( 384000كيلؤمةتر ) دةبيَت , بيَطوومان هيَزى كيَشكردن لة نيَوان مانط و زةوى دا هةية هةر ئةو هيَزةية وا دةكات دياردةى ( خيَزاو و نيشتاو ) واتة ( مد و الجزر ) لة ئاوى دةريادا رِووبدات , هةروةها هةر ئةو هيَزةية كة رِيَخؤشكةرة بؤ ئةوةى مرؤظـ بتوانيَت كة ئاوى ذيَر زةوى بة هؤى ليَدانى بيرةوة دةربهيَنيَت و بؤ خواردنةوة سوودى ليَوةربطريَت , ضونكة ئةو ئاوةى كة مرؤظــ بةكارى دةهيَنيَت بؤ خواردنةوةو ثيَداويستيةكانى ترى خؤى زؤربةى زؤرى طةر نةلَيَم هةمووى لة ئاوى ذيَر زةوى ية جا ئةطةر دوورى مانط لة زةوى يةوة لةوةى ئيَستاى زياتر بيَت ئةوا ئةم ئاوة بةناو ناخى زةويدا رِؤدةضيَت و بةهيض شيَوةيةك مرؤظــ ناتوانيَت دةريبهيَنيَت , هةروةك خواى ثةروةردطار لة قورئان ئاماذة بةم رِاستية دةكات لة قورئانةكةى خؤى كة دةفةرمووييَت :
ﭧ ﭨ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ ﭻ ﭽ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﭼ الملك: ٣٠
واتة [ ثيَيان بلَىَ ئةى [ ; h ] كة ئةطةر هاتوو ئاوةكةتان بة ناو ناخى زةويدا رِؤبضيَتة خوارةوة , ئايا كىَ هةية كة ئاوى سازطارتان بؤ بهيَنىَ ] بيَطوومان كةس نيية جطة لة [ A ] نةبيَت [ جل جلالة ], هةر بؤية دةلَيَم خوداية سةرى بةندايةتى دادةنويَنم بؤبةخشندةيى و بة
بةزةيى تؤ هةر خؤت بةديهيَنةر و بةرِيَوةبةرى ئةم بوونةوةرةى.
6- ئةى بوونى دار و درةخت لةسةر زةوى جطة لةوةى كة دارسووديَكى زؤرى هةية كةلةلاى هةموومان رِوون و ئاشكراية لة دابين كردنى خؤراك و سيَبةر و وة سةرضاوةيةكى باشة بؤ دروستكردنى زؤر لة ئاميَرو كةل و ثةلى ئاسانكردنى ذيانى مرؤظــ زياد لةمانة دارو درةخت كارطةيةكة بؤ دروستكردنى طازى ئؤكسجين كة زؤر طرنطة بؤ هةناسةدانى مرؤظــ و زؤربةى زيندةوةران , وة رِيَطايةكة بؤ دةرباز بوون لة دووةم ئؤكسيدى كاربؤنى ثيس , ئةمة كىَ واى كردووة ئةى زانست ثةروةرة بةرِيَزةكان دةبيَت سةر دابنويَنن و بلَيَن [ A جل جلالة ], هةر بؤية دةلَيَم خوداية سةرى بةندايةتى دادةنويَنم بؤبةخشندةيى و بة بةزةيى تؤ هةر خؤت بةديهيَنةر و بةرِيَوةبةرى ئةم بوونةوةرةى.
7- ئةى بوونى بةرطةهةوا لةدةورى زةوى جيا لةهةموو هةسارةكانى ترى كؤمةلَةى خؤر , كة زؤر سوودى هةية بؤ دابين كردنى ذيانيَكى هيَمن و ئاسوودة بؤ مرؤظــ , هةر ئةو بةرطة هةواية ية دةبيَتة هؤى ثاراستنى مرؤظــ لة شوهب و نيازك هةركة هاتنة ناو بةرطة هةواى دةورى زةوى دةسوتيَن و دةمان ثاريَزيَت لة زيانةكانيان , هةروةها لة ضينى ئايؤنؤسفير ضينيَكى تةنك هةية بة ناوى ب ضينى ئؤزؤن ( O3 ) كة ثيَك ديَت لة سىَ طةرديلة ئؤكسجين مرؤظــ دةثاريَزيَت لة زيانةكانى تيشكى سةرووةنةوشةيى كة لة خؤرةوة ديَت و وةك ثاليَوةريَك كار دةكات و دةور دةبينيَت , ئةمة كىَ واى كردووة ئةى زانست ثةروةرة بةرِيَزةكان دةبيَت سةر دابنويَنن و بلَيَن [ A جل جلالة ], هةر بؤية دةلَيَم خوداية سةرى بةندايةتى دادةنويَنم بؤبةخشندةيى و بة بةزةيى تؤ هةر خؤت بةديهيَنةر و بةرِيَوةبةرى ئةم بوونةوةرةى.
8- بيَطوومان ئايةتةكانى [ الاعجاز العلمى ) لة قورئاندا طةليَك زؤرن كة باس لة دروست بوونى طةردوون دةكةن , باس لة دروست بوونى ئةستيَرةكان و مردنيان دةكةن , لة قورئاندا سورةت هةية بةناوى ( الشمس , القمر , الفجر , الضحى , النجم ..... هتد )
بيَطوومان ئةو بابةتة زؤرى دةويَت , بةلَطةكان زؤرن كة دةسةلميَنن كة بةلَىَ زانست بىَ دين نيية , هةروةك مرؤظة بةناو زاناكان بانطةشةى بؤ دةكةن , بةلَكو زانست لة خزمةتى دينيَكى ثاكى رِاستى وةك ئاينى ئيسلامداية , وة دؤزينةوة زانستيةكان لة بوارة جياجياكانى زانست تاك و تةنيايى خواى ثةروةردطار دةسةلميَنن , خواى ثةروةردطار ثيَويستى بةكةس نيية بةلَكو ئيَمةى بىَ هيَز و بىَ توانا و كة هةموو هةستةكانمان سنووردارة ثيَويستيمان بة [ A جل جلالة ] , مني شكة ئةم ضةند ديَرة دةنووسم بؤ ئةوةى ببيَتة تيَشوو بؤ رِؤذى زيندوو بوونةوة ئةطةر خواى ثةروةردطار بةرِةحم و بةزةيى خؤى وةرى بطريَت , داواكاريشم لة ئةو خويَنةرانةى كة ئةم نووسينة دةخويَننةوة لة دوعاى بةخيَر بيَبةشمان نةكةن , وة لة كؤتاييدا دةلَيَم :